Mental health: waarom je gevoel net zo belangrijk is als je lichaam

Mental health gaat over hoe je je voelt, hoe je denkt en hoe je met andere mensen omgaat. Veel mensen denken bij gezondheid alleen aan hun lichaam, maar je geestelijke gezondheid is minstens zo belangrijk. Eén op de vier mensen krijgt in zijn leven te maken met een psychische klacht. Dat zijn veel mensen, en toch praten we er nog steeds niet makkelijk over. Dat is jammer, want open praten helpt. Dit stuk legt uit wat er speelt rondom je psychische gezondheid en wat je zelf kunt doen.

Wat er in je hoofd gebeurt als het niet goed gaat

Stress, angst, verdriet of een leeg gevoel. Iedereen heeft wel eens een moeilijke periode. Dat is normaal en hoort bij het leven. Maar soms houdt dat gevoel langer aan dan verwacht. Je slaapt slecht, je concentreert je moeilijk of je trekt je terug van mensen om je heen. Dat zijn signalen dat je geestelijke welzijn aandacht nodig heeft. Het brein is een orgaan dat net als de rest van je lichaam overbelast kan raken. Langdurige spanning verhoogt het stresshormoon cortisol in je bloed. Te veel cortisol gedurende lange tijd heeft gevolgen voor je geheugen, je slaap en zelfs je immuunsysteem. Klachten aan je hoofd zijn dus ook lichamelijke klachten, al zie je ze niet van buiten.

De meest voorkomende psychische klachten in Nederland

Angststoornissen en depressie zijn de meest voorkomende psychische aandoeningen in Nederland. Jaarlijks hebben meer dan een miljoen Nederlanders last van een angststoornis. Bij een depressie voel je je meer dan twee weken aanhoudend somber of leeg, verlies je interesse in dingen die je vroeger fijn vond en heb je weinig energie. Burn-out is een andere bekende klacht, zeker onder werkenden. Daarbij ben je zo uitgeput geraakt dat je niet meer kunt functioneren. Jongeren hebben steeds vaker last van psychische druk door sociale media, prestatiedruk op school en onzekerheid over de toekomst. Dit zijn geen zwakheden, maar herkenbare reacties op een zware omgeving.

Wat je zelf kunt doen voor je geestelijke gezondheid

Bewegen heeft een bewezen positieve invloed op hoe je je voelt. Dertig minuten wandelen per dag verlaagt al gevoelens van somberheid en spanning. Slaap is minstens even belangrijk. Wie structureel te weinig slaapt, heeft meer kans op emotionele instabiliteit en somberheid. Daarnaast helpt sociale verbinding. Contact met vrienden, familie of collega’s geeft een gevoel van erbij horen, en dat doet veel voor je stemming. Mindfulness en ademhalingsoefeningen zijn geen hypes, maar hebben wetenschappelijke ondersteuning als manieren om piekeren te verminderen. De Amerikaans filosoof William James schreef al: “Het grootste wapen tegen stress is ons vermogen om de ene gedachte boven de andere te kiezen.” Bewust kiezen voor een andere manier van denken is iets wat je kunt oefenen, al gaat dat niet vanzelf.

Wanneer je hulp zoekt en waar je terechtkunt

Praten over je psychische toestand is nog steeds beladen voor veel mensen. Toch is hulp zoeken een teken van zelfinzicht, niet van zwakte. Begin bij je huisarts als je merkt dat klachten langer dan twee weken aanhouden en je dagelijks leven beïnvloeden. De huisarts kan doorverwijzen naar een psycholoog, psychiater of een praktijkondersteuner voor geestelijke gezondheidszorg. Voor jongeren tot 25 jaar is er de jongeren-ggz. Wie snel iemand wil spreken, kan bellen met de Luisterlijn op 0900 0767, anoniem en gratis. Online zijn er ook betrouwbare platforms waar je informatie vindt of met iemand kunt chatten. Vroeg hulp zoeken maakt een groot verschil. Hoe langer klachten blijven liggen, hoe zwaarder ze worden.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen een sombere bui en een depressie?
Een sombere bui duurt meestal een paar dagen en gaat over na een goede nacht slapen, een fijn gesprek of een andere positieve gebeurtenis. Bij een depressie houdt het sombere gevoel langer dan twee weken aan, bijna elke dag. Je verliest interesse in dingen die je eerder leuk vond en hebt weinig energie, ook zonder duidelijke reden. Bij twijfel is het verstandig om met een huisarts te praten.

Kan je geestelijke toestand ook lichamelijke klachten geven?
Ja, psychische klachten kunnen zeker lichamelijke gevolgen hebben. Denk aan hoofdpijn, maagklachten, vermoeidheid of spierspanning. Dit komt doordat lichaam en geest nauw met elkaar verbonden zijn. Aanhoudende stress zorgt voor verhoogde niveaus van stresshormonen, die op hun beurt het lichaam belasten.

Is therapie alleen voor mensen met ernstige klachten?
Nee, therapie is niet alleen voor mensen met zware psychische aandoeningen. Ook bij lichtere klachten zoals piekeren, onzekerheid of moeite met grenzen stellen kan een gesprek met een psycholoog veel opleveren. Vroeg hulp zoeken voorkomt vaak dat klachten erger worden.

Hoe praat je met iemand over zijn of haar psychische klachten?
Luister zonder oordeel en stel open vragen. Zeg niet dat iemand zich moet aanstellen of dat het wel meevalt. Laat zien dat je er bent en vraag wat die persoon nodig heeft. Soms is gewoon aanwezig zijn al genoeg. Je hoeft geen oplossing te bieden om iemand te helpen.