De libelle: snelle jager met vleugels van kant

De libelle is een van de meest opvallende insecten die je in de zomer kunt zien. Met zijn glanzende vleugels en snelle vlucht trekt hij meteen de aandacht bij vijvers, sloten en meren. Toch weten de meeste mensen verrassend weinig over dit bijzondere beestje. Wie goed kijkt, ziet een ware specialist in de lucht.

Een leven dat begint onder water

Weinig mensen weten dat libellenlarven soms jaren onder water leven voordat ze volwassen worden. De vrouwtjes leggen hun eitjes in of vlak bij water. Uit die eitjes komen larven die in het water opgroeien, soms wel twee tot vijf jaar lang. In die tijd zijn het al actieve roofdieren: ze eten andere waterinsecten, kleine visjes en zelfs kikkervisjes. Als de larve groot genoeg is, kruipt ze langs een waterplant omhoog en verlaat ze het water. Daarna scheurt het oude omhulsel open en verschijnt het volwassen dier. Het heeft dan zachte vleugels die nog moeten uitharden. Dit hele proces van groei en verandering noemen we metamorfose. De volwassen juffer of glazenmaker leeft daarna maar een paar weken tot enkele maanden, enkel om te paren en voor nageslacht te zorgen.

Een jager met perfecte vliegvaardigheden

Als vliegtuig zou de waterjuffer indruk maken op elke ingenieur. Deze insecten kunnen stilhangen in de lucht, achteruit vliegen en razendsnel van richting veranderen. Ze hebben vier vleugels die ze allemaal onafhankelijk van elkaar kunnen bewegen. Dat maakt ze uitzonderlijk wendbaar. Onderzoekers hebben berekend dat libelachtigen tot wel 95 procent van hun aanvallen op prooi met succes afronden. Dat is het hoogste succespercentage van alle vliegende roofdieren op aarde. Ze jagen op muggen, vliegjes en andere kleine insecten die ze met hun poten grijpen terwijl ze vliegen. Hun grote samengestelde ogen geven hen een gezichtsveld van bijna 360 graden, zodat ze prooi van ver zien aankomen.

Fabels en feiten over bijten en steken

Veel mensen denken dat deze gevleugelde jagers kunnen steken of bijten. Dat klopt grotendeels niet. Ze hebben geen angel en kunnen je dus niet steken zoals een bij of wesp dat doet. In zeldzame gevallen kan een grote soort met zijn kaken heel zacht knijpen als je hem vasthoudt, maar dat doet nauwelijks pijn. Toch is de hardnekkige mythe dat ze gevaarlijk zijn al eeuwen oud. In het Engels werd het dier ooit omschreven als een felle steekvlieg, wat voor veel verwarring heeft gezorgd. Voor mensen zijn glazenmakers en juffers volkomen onschadelijk. Ze zijn eerder nuttig: ze houden de populaties van muggen en andere lastige insecten klein. Een tuin of vijver met libellenlarven heeft dus een natuurlijke muggenvanger in huis.

Libellensoorten en hun leefgebied in Nederland

In Nederland leven zo’n zeventig verschillende soorten, verdeeld in twee groepen: de echte libellen en de juffers. Echte soorten zijn groter en steviger en houden hun vleugels horizontaal als ze zitten. Juffers zijn kleiner en slanker en vouwen hun vleugels langs het lichaam als ze rusten. Bekende soorten zijn de grote keizerlibel, een indrukwekkend blauwgroen dier van ongeveer acht centimeter, en de azuurwaterjuffer, een teer blauw diertje dat veel wordt gezien langs sloten. Ze zijn allemaal gebonden aan water en komen het meest voor in de buurt van vijvers, veengebieden, rivieren en meren. De aanwezigheid van een bepaalde soort zegt veel over de waterkwaliteit. Sommige soorten leven alleen in zeer schoon water. Ze worden daarom gebruikt als graadmeter voor de gezondheid van een watergebied.

Veelgestelde vragen

Kunnen libellen steken of bijten?
Libellen kunnen niet steken, want ze hebben geen angel. In heel zeldzame gevallen kan een grote soort zacht knijpen met zijn kaken als je hem vasthoudt. Dat doet nauwelijks pijn en is voor mensen niet gevaarlijk.

Hoe lang leeft een libel?
De larve van een libel kan twee tot vijf jaar onder water leven. Het volwassen insect leeft daarna maar een paar weken tot enkele maanden. Die tijd gebruikt het vooral om te paren en eitjes te leggen.

Wat is het verschil tussen een libel en een juffer?
Libellen en juffers zijn beide libelachtigen, maar ze verschillen van uiterlijk en gedrag. Libellen zijn groter en houden hun vleugels horizontaal als ze stilzitten. Juffers zijn kleiner en slanker en vouwen hun vleugels langs het lichaam als ze rusten.

Waarom zijn libellen belangrijk voor de natuur?
Libellen eten grote aantallen muggen en andere kleine insecten. Daarmee helpen ze de insectenpopulaties in balans te houden. Bovendien zijn ze een goede aanwijzing voor de kwaliteit van water: schone watergebieden trekken meer en zeldzamere soorten aan.